Pilska Gwda świętowała 40 lat. To nie był zwyczajny jubileusz

To nie jest zwyczajna spółka, więc jubileusz też nie mógł być zwyczajny. Pilska Gwda świętowała swoje 40-lecie z gumą Donald, meblościanką i portretem Tomasza Wojciechowskiego jako "towarzysza" prezesa.

Rok 1986. W Czarnobylu wybucha elektrownia, Polacy sprawiają sensację pokonując Czechosłowację, aktualnego mistrza świata w hokeju, a do kin wchodzi „Powrót do przyszłości”. Cukier nie jest już na kartki, ale nie ma go na półkach. Nie brakuje tylko octu i musztardy. Pomysł budowy w takich okolicznościach nowoczesnej oczyszczalni ścieków wydaje się szaleństwem.

A jednak na takie szaleństwo decyduje się Bogdan Giergielewicz, pierwszy prezes Spółki Wodno-Ściekowej „Gwda”, wojewoda pilski Bogdan Dymarek oraz prezydent Piły Lucjan Szutkowski. Gwda od samego początku nie jest zwykłą spółką. Tworzy ją 100 udziałowców – to pilskie zakłady i rzemieślnicy. Są wśród nich najwięksi truciciele jak „Ziemniaczanka”, „Polam” czy „ZNTK”, których ścieki w najlepszym wypadku trafiają na pola irygacyjne przy Wawelskiej, w najgorszym – do rzeki.

Zasada „zanieczyszczający płaci” wyprzedza o dekady swoje czasy. Unia wprowadza ją u siebie dopiero w 2004 roku. Piła ma już wtedy od dziewięciu lat nowoczesną oczyszczalnię oraz zespół ludzi, którzy nauczyli się przy niej wszystkiego o ściekach i nie tylko o ściekach.

Spółka, która powstała, by zbudować oczyszczalnię, staje się jej najlepszym zarządcą. Nie było to wcale takie oczywiste. Po oddaniu oczyszczalni, jednej z najnowocześniejszych wtedy w kraju, nikt nie ma jednak wątpliwości, że pozostawienie jej w rękach Gwdy jest najlepszym pomysłem.

I tak spółka zaczyna pisać ciąg dalszy swojej historii. I znów wyprzedza swój czas. W 1996 roku, czyli zaledwie rok po otwarciu oczyszczalni, zgłasza do opatentowania jeden ze swoich przełomowych wynalazków – „Sposób i układ do kompostowania osadów pościekowych odwodnionych”. Rok później działa już kompostownia.

W 1998 roku spółka staje się właścicielem patentu „Urządzenie odsysająco-napowietrzające pryzm kompostowych”, i chociaż sama nazwa nie brzmi zbyt przełomowo, to maszyny robią rewolucję. Przed Piłą kompostowanie polegało na uformowaniu pryzmy i zasmrodzeniu najbliższej okolicy w promieniu kilku kilometrów. Pilski wynalazek pomógł pozbyć się odoru.

Najpierw odpady są mieszane z trocinami, wiórami czy słomą i układane w pryzmy nad instalacją. Potem przez trzy tygodnie swoje robi biologia. Następnie do akcji wkracza technologia wspomagana przez najbardziej znany chyba pilski wynalazek – ruszty napowietrzające typu GWDA. To one pozwalają oddychać pryzmie od dołu i jednocześnie odsysają z niej nieprzyjemne dla nosa gazy, które zamiast trafiać w górę i w miasto, trafiają w dół, do biofiltrów.

Od kompostu do produkcji nawozów jest już tylko mały krok, który Gwda oczywiście zrobiła. Dziś jej firmowym produktem jest nawóz organiczny Komprol.

Kompostem z Piły można było nie tylko użyźnić ogródek, ale również …ogrzać mieszkanie. W 1999 roku spółka opatentowała kolejną technologię, tym razem pozwalającą zamienić kompost w brykiet. I to właśnie innowacyjność, która wyprzedza swój czas, była i jest znakiem rozpoznawczym pilskiej Gwdy.

Nieprzypadkowo rok temu spółka kierowana obecnie przez dr Tomasza Wojciechowskiego została laureatem Polskiej Nagrody Inteligentnego Rozwoju 2025. Pięć lat temu w Leszkowie otwarto Centrum Badawczo-Rozwojowe OZE, o którym już wkrótce będzie głośno z powodu wynalazków, które ujrzały w nim światło dzienne.

Jednym z nich jest cyfrowe narzędzie doboru systemów odnawialnych źródeł energii i magazynowania energii w zależności od celu ich zastosowania. W ten sposób Gwda mówi „sprawdzam” sprzedawcom jutra jeżeli chodzi o technologie i instalacje OZE.

– mówi Tomasz Wojciechowski, prezes spółki Gwda. 

Gwda jest członkiem Pilskiego Klastra Energetycznego, którego celem jest stworzenie samowystarczalnego energetycznie miasta. Już teraz spółka wykorzystuje nowoczesne pompy ciepła odzyskujące energię ze ścieków i posiada własne zasilanie z farmy fotowoltaicznej. W planach ma budowę biogazowni, która wykorzysta bioodpady do produkcji zielonej energii. Interesuje się również wodorem.

W 2016 r. spółka po przyłączeniu Miejskiego Zakładu Oczyszczania zostaje właścicielem składowiska w Kłodzie. Wtedy też zmienia nazwę ze Spółki Wodno-Ściekowej „Gwda” na samą Gwdę. Mogąc przejąć wszystkie odpady została tylko przy zielonych, gdyż na tym zna się najlepiej, a profesjonalizacja działań daje wyniki. Składowisko w Kłodzie wydzierżawia Altvaterowi.

Warto również przypomnieć, że to właśnie pilska Gwda jako pierwsza w Polsce otworzyła pierwszy legalny cmentarz dla zwierząt. Batalia, głównie z urzędami, trwała pięć lat. Sąd stanął jednak po stronie spółki. I zwierząt.

Gwda w roli prekursora otworzyła w swojej historii niejedne drzwi dla innych. W 2020 r. już jako w 100 procentach miejska spółka zdobyła certyfikat EMAS, co jest równoznaczne ze spełnianiem najwyższych standardów w zakresie ochrony środowiska. Mogą się nim poszczycić tylko najlepsi w Europie.

W 2023 r. spółka przyjęła strategię rozwoju na najbliższe sześć lat.

– można przeczytać w najważniejszym dokumencie spółki, którego kopia wisi na ścianie w gabinecie Tomasza Wojciechowskiego.

Żeby to osiągnąć Gwda stawia na rozwój techniczny, certyfikację i współpracę, wiedzę oraz odpowiedzialność społeczną. Gdzie będzie za kolejne 40 lat?

- mówi prezes Gwdy. 

Po uruchomieniu biogazowni Gwda będzie mogła odhaczyć z listy wytwarzanie energii z osadów ściekowych i niezależność energetyczną. Podobnie jak inne duże oczyszczalnie musi przygotować się również do wprowadzenia dodatkowego, czwartego etapu oczyszczania. Chodzi o pozbycie się ze ścieków mikrozanieczyszczeń, głównie resztek leków i kosmetyków, ale też  detergentów, pestycydów i mikrodrobin plastiku.

Recykling wody i jej wykorzystanie w celach rolniczych, do utrzymania miejskiej zieleni czy do nawadniania lasów ma uratować stepowiejącą Europę. Pod warunkiem, że będzie to woda bezpieczna dla środowiska. I dla ludzi.

Na to Gwda ma czas do 2039 roku. Na razie świętuje. Oprawa jubileuszowej gali w „Arche” nawiązywała do końca lat 80-tych. Już na wejściu każdy z gości otrzymał na wejściu swój zestaw kartek żywnościowych i bonów Pewexu, które mógł wymienić na „Donaldy” szare mydło, szampon i papier toaletowy. Podróż do 1986 roku ułatwiał też kącik mieszkalny z meblościanką, encyklopedią PWN, kasetami video i pralką „Franią”.

Na sali na gości czekały karteczki na krzesłach „Miejsca dla przodowników pracy”, portret „towarzysza” prezesa Tomasza Wojciechowskiego na scenie oraz „Czterdziestolatek” w wykonaniu Jazzgotu. Cała reszta, łącznie z konferansjerką, którą wspólnie poprowadzili Joanna Borkowicz i Wojciech Dróżdż, była już z XXI wieku.

Przede wszystkim była nią sama jubilatka, której życzenia złożyli m.in. prezydent Piły Beata Dudzińska, senator Adam Szejnfeld i starosta pilski Rafał Zdzierela. Jubileusz był również okazją, by podziękować pracownikom, przypomnieć historię i wznieść toast za przyszłość.